DÖVİZ İLE BELİRLENMİŞ KİRA, SATIŞ, İŞ VB. SÖZLEŞMELERİN TL’YE ÇEVRİLMESİ USULLERİ
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılasına Dair Karar, 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi olarak 13. 09.2018 tarihinde resmi gazetede yayınlanmıştır. Bu kararname ile,” Türkiye’de yerleşik kişilerin bakanlıkça belirlenen haller dışında kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dâhil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden ve dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz.”. hükmü getirilmiştir. Devamında ise, “Bu kararın 4’üncü maddesinin (g) bendinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde, söz konusu bentte belirtilen ve daha önce akdedilmiş yürürlükteki sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bulunan bedeller, bakanlıkça belirlenen haller dışında; Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenir.” Hükmü düzenlenmiştir. Kararda da belirtildiği gibi, döviz cinsinden belirlenmiş olan bedellerin 30 gün içinde TL’ye çevrilmesi gerekmekte idi. Döviz cininden belirlenmiş olan bedellerin ne şekilde TL’ye çevrileceği ise Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkinTebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’de belirlenmiştir. 06.10.2018 tarih ve 30557 sayılı resmi gazetede yayınlanan tebliğ, döviz cinsinden hazırlanmış olan çeşitli sözleşmelerin nasıl TL’ye çevrilmesi gerektiği, hangi sözleşme ya da işlerin döviz cinsinden belirlenip hangilerinin belirlenemeyeceği hususlara açıklık getirmiştir. Bu hususların en yaygınlarına kısaca değinecek olursak;
-Türkiye’de yerleşik kişiler; kendi aralarında akdedecekleri, konusu serbest bölgeler dâhil yurt içinde yer alan gayrimenkuller olan, konut ve çatılı iş yeri dâhil gayrimenkul satış sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramazlar.
-Türkiye’de yerleşik kişiler; kendi aralarında akdedecekleri, konusu serbest bölgeler dâhil yurt içinde yer alan gayrimenkuller olan, konut ve çatılı iş yeri dâhil gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramazlar.
- Türkiye’de yerleşik kişiler; yurt dışında ifa edilecekler dışında kalan, kendi aralarında akdedecekleri, iş sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramazlar.
-Türkiye’de yerleşik kişilerin; kendi aralarında akdedecekleri, iş makineleri dâhil taşıt satış sözleşmeleri dışında kalan menkul satış sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkündür.
-Türkiye’de yerleşik kişilerin; kendi aralarında akdedecekleri, iş makineleri dâhil taşıt kiralama sözleşmeleri dışında kalan, menkul kiralama sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkündür.
Görüldüğü gibi, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurtiçinde yer alan gayrimenkullerin satış ve kira sözleşmeleri, yurtiçindeki iş sözleşmeleri bedelleri, iş makineleri dâhil taşıt satış ve kira sözleşmelerinin döviz cinsinden belirlenmesi mümkün değildir. Bunun yanında, sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayan sözleşmeler kapsamında düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedellerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi mümkün değildir.
Bu tebliğlerden sonra akdedilecek sözleşmeler döviz cinsinden belirlenemeyeceğinden bu husus sorun teşkil etmemektedir. Asıl sorun tebliğden önce imzalanan ve halen devam eden döviz cinsinden sözleşmelerdir. Bu durumda, sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedeller Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesi kapsamında Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenirken mutabakata varılamazsa; akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, söz konusu bedellerin 2/1/2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk parası cinsinden karşılığının 2/1/2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle belirlenecektir.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce akdedilen konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmelerinde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller bu fıkranın ilk paragrafına göre iki yıllık süre için Türk parası olarak belirlenir. Ancak, Türk parası olarak belirlemenin yapıldığı kira yılının sonundan itibaren bir yıl geçerli olmak üzere; anılan paragraf uyarınca Türk parası olarak belirlenen kira bedeli, taraflarca belirlenirken mutabakata varılamazsa, belirleme tarihinden belirlemenin yapıldığı kira yılının sonuna kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir.
Ancak bu tebliğin yürürlüğe girdiği tarih olan 06.10.2018 tarihinden önce akdedilmiş bulunan iş makineleri dâhil taşıt kiralama sözleşmeleri anılan geçici madde hükmünden istisnadır. Devem eden iş makinesi ve taşıt kiralama sözleşmeleri, süresi sonuna kadar döviz cinsinden ödenmeye devam edecektir.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile hangi sözleşmelerin döviz ile belirlenip hangilerinin belirlenemeyeceği, mevcut sözleşmelerin ne şekilde TL’ye çevrilmesi gerektiği hükmedilmiştir. Bundan sonra akdedilen sözleşmelerin TL cinsinden düzenlenmesi ve ilgili Tebliğ’de sayılanlardan olması halinde döviz ile belirlenen mevcut sözleşmelerin TL’ye çevrilmesi(istisnalar hariç) artık yasal zorunluluk arz etmektedir.
