Türk Vatandaşlığının Kazanılması Yolları
Türk vatandaşlığı genel olarak iki yolla kazanılır. Doğumla kazanma, sonradan kazanma. Bu iki usule kısaca değinelim.
Türk Vatandaşlığının Doğumla Kazanılması
Vatandaşlığın doğum anı ile kazanılması durumunu ifade eder. Yapılan bildirim ile doğum anından itibaren hüküm kazanır. Bu durumda dahi iki usul söz konusudur. Türk vatandaşlığının soy bağı ile kazanılması ve doğum yeri esasına göre kazanılması.
Soy bağı ile vatandaşlığın kazanılması, çocuğun doğum anında Türk vatandaşı olan anne veya babasının vatandaşlığını kazanmasını ifade eder. Tanımdan da anlaşılacağı gibi anne veya babadan herhangi birisinin Türk vatandaşı olması yeterlidir. Anne veya babadan herhangi birinin başka ülke vatandaşı olması veya çocuğun ülke dışında doğmuş olması Türk vatandaşlığını kazanmasına engel teşkil etmez. Çocuğun evlilik dışı doğması durumunda ise, anne Türk vatandaşı ise çocuk doğum anında, baba Türk vatandaşı ile mahkemece babalık kararı verilmesini mütakip çocuk Türk vatandaşlığını kazanır.
Türkiye’de doğan çocuklar Türk vatandaşlığını kazanırlar. Türkiye’de doğup da anne, babası belli olmayan çocuklarda vatandaşlığı kazanırlar.
Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılması
Türk vatandaşlığının sonradan kazanılması yolları, yetkili makam kararı, evlat edinilme ve seçme hakkının kullanılması ile olur.
Türk vatandaşlığının yetkili makam kararı ile kazanılmasının birden fazla çeşidi bulunmaktadır. Genel yolla kazanma, istisnai yolla kazanma, yeniden kazanma ve evlenme yolu ile kazanma.
Genel yol, şartları yerine getiren yabancının Türk vatandaşlığını talep etmesi ve yetkili makamlarında bu talebi kabul etmesi ile gerçekleşir. Müracatta bulunan kişi,
-ayırt etme gücüne sahip olmalı,
-başvuru yaptığında Türkiye’de 5 yıldır ikamet ediyor olmalı(Türk soylular için 2 yıl)
-hal ve davranışları ile Türkiye’de yaşamak istediğini belli etmelidir.
-Genel sağlığa tehlike oluşturacak bir hastalığı olmamalıdır.
-iyi ahlaklı olmalı ve yeteri kadar Türkçe konuşabilmelidir.
-Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hallerinin bulunmaması gerekmektedir.
Başvuru yapanın mal satın alması, yatırım yapması, iş kurması vs sebepler, Türkiye’ye yerleşmeye karar verdiğine işaret etmektedir.
İstisnai yol ise, bazı yabancılar gerekli şartları taşımasalar da, Türk vatandaşlığına istisnai yolla alınabilmektedir. Örneğin sanayi tesisi kuran, bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ve sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçtiği düşünülenler ve bazı durumlarda göçmen kabul edilenler istisnai yol ile vatandaşlık kazanabilirler. Ancak bu durumda dahi bu kişilerin milli güvenlik ve kamu düzenine engel halleri olmamalıdır.
Yeniden kazanma, herhangi bir sebepten ötürü Türk vatandaşlığı kaybeden kişilerin, vatandaşlığını yeniden kazanmasını ifade eder.
Evlenme yolu ile vatandaşlığın kazanılması doğrudan olmamaktadır. Yani, bir Türk vatandaşı ile evlenmek direkt olarak vatandaşlığı kazanmak için yeterli değildir. Evlendikten sonra vatandaşlığa başvuru yapılabilmesi için 3 yıldır evli olmak şartı bulunmaktadır. Bu şart sağlandığında vatandaşlık için başvuru yapılabilir. Yapılan bu başvuru sonrası, aile birliği içinde yaşanıyorsa, evlilik birliğine aykırı bir durum söz konusu değilse ve milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bir hal yok ise Türk vatandaşlığı kazanılabilir.
Vatandaşlığın evlat edinilme ile kazanılması, ergin olmayan ve milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bir hali bulunmayan yabancı, Türk vatandaşı tarafından evlat edinilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanabilir. Çocuğun ergin olup olmadığı, vatandaşı olduğu ülkenin kanunlarına göre tespit edilir.
Vatandaşlığın seçme hakkı ile kazanılması ise kendi iradeleri dışında anne veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybedenler, seçme hakkı sureti ile vatandaşlığı yeniden kazanabilirler. Bu durumda kişi, ergin olmasını takiben 3 yıl içinde vatandaşlık başvurusunda bulunmalıdır. Seçme hakkı ile başvuru halinde Türk vatandaşlığının kazanılması, yetkili makamların vereceği karara bağlı değildir.
Son olarak, vatandaşlık başvuruları sonucu yetkili makamlarca verilen kararlara karşı yargı yolları açık olup kararı veren makama göre İdare Mahkemesi veya Danıştay’da, kararlara karşı dava açılması mümkündür.
